تحریمهای اقتصادی علیه ایران، بهویژه از سوی ایالات متحده آمریکا، در سالهای اخیر موجب ایجاد چالشهای عمیقی برای اقتصاد کشور شده است. رمزارزها به دلیل ماهیت غیرمتمرکز و مستقل خود، ابتدا به عنوان راهکاری برای کاهش اثر تحریمها مورد توجه قرار گرفتند. با این حال، همین ابزار نوین مالی نیز بهسرعت تحت تأثیر تحریمها قرار گرفته و با مشکلات جدی روبهرو شده است. در این مقاله، آثار سوء تحریمهای بینالمللی بر فعالیتهای رمزارزی در ایران را از جنبههای اقتصادی، حقوقی و زیستمحیطی بررسی میکنیم.
محدودیت دسترسی به صرافیهای جهانی
یکی از اولین آثار تحریمها، محدودیت شدید دسترسی کاربران ایرانی به صرافیهای بزرگ جهانی مانند Coinbase و Binance است. این صرافیها، به دلیل فشارهای تحریمی آمریکا، خدمات خود را برای کاربران ایرانی مسدود کردهاند که منجر به روی آوردن کاربران به صرافیهای محلی و پلتفرمهای همتا به همتا (P2P) شده است. این امر کاهش قابل توجه نقدینگی، امنیت و تنوع خدمات را در پی داشته است. با این حال، صرافیهایی نظیر BingX همچنان به خدماترسانی به ایرانیان ادامه میدهند، ولی این اقدام با خطر نقض قوانین بینالمللی و ریسک جریمه مواجه است.
استفاده از رمزارز برای دور زدن تحریمها
استفاده از رمزارزها بهمنظور دور زدن تحریمها، مانند انجام معاملات با نهادهای تحریمشده، با ریسکهای حقوقی و اقتصادی قابل توجهی همراه است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۳، صرافی Binance به دلیل کمک به معاملات ایرانیان با جریمه ۴٫۴ میلیارد دلاری مواجه شد. این مسئله نشاندهنده جدی بودن خطرات قانونی مرتبط با استفاده از رمزارزها در راستای دور زدن تحریمها است.
استخراج رمزارز و مشکلات انرژی
ایران به دلیل هزینه پایین برق به یکی از مراکز مهم استخراج بیتکوین تبدیل شده است، بهطوریکه حدود ۴٫۵ درصد از استخراج جهانی بیتکوین را به خود اختصاص داده است. اما این فعالیت به علت مصرف بسیار بالای برق، شبکه برق کشور را تحت فشار شدید قرار داده و موجب خاموشیهای مکرر شده است. مصرف روزانه مزارع استخراج رمزارز گاهی تا ۱۵۰۰ مگاوات میرسد که بخش زیادی از آن نیز به صورت غیرقانونی انجام میگیرد. دولت ایران چندین بار برای کاهش فشار بر شبکه برق، فعالیتهای استخراج را به طور موقت ممنوع کرده است.
علاوه بر این، تولید برق مورد نیاز برای مزارع استخراج اغلب با استفاده از سوختهای بیکیفیت صورت میگیرد که به آلودگی شدید هوا و مشکلات زیستمحیطی و بهداشتی منجر شده است.
چالشهای اقتصادی و زیستمحیطی
هرچند رمزارزها میتوانند بخشی از محدودیتهای اقتصادی ناشی از تحریمها را کاهش دهند، اما این حوزه با چالشهای جدی نیز مواجه است. استفاده فزاینده از رمزارزها برای تجارت بینالمللی، کشور را در برابر نوسانات شدید قیمت رمزارزها آسیبپذیر کرده است. این نوسانات میتوانند موجب خسارات مالی هنگفت شوند.
همچنین، مشکلات انرژی و خاموشیهای ناشی از فعالیتهای استخراج غیرقانونی، فعالیتهای اقتصادی و زندگی روزمره مردم را به شدت مختل کرده است. مصرف برق توسط این مزارع معادل نیاز برق کل یک استان صنعتی بوده و این نشاندهنده عمق بحران انرژی در این حوزه است.
چالشهای حقوقی و نظارتی
استفاده از رمزارزها برای دور زدن تحریمها، توجه نهادهای نظارتی بینالمللی را به شدت به خود جلب کرده است. در نتیجه، کاربران ایرانی و صرافیهای محلی با خطر تحقیقات بینالمللی و جریمههای سنگین روبهرو هستند. این وضعیت موجب افزایش ریسک فعالیت در این حوزه شده و رشد آن را محدود کرده است.
کلام آخر
تحریمها تأثیرات مخرب متعددی بر فعالیتهای رمزارزی در ایران داشتهاند، از جمله محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، مشکلات جدی انرژی و زیستمحیطی ناشی از استخراج رمزارز، و افزایش ریسکهای حقوقی و اقتصادی. مدیریت صحیح و ایجاد زیرساختهای قانونی و فنی مناسب میتواند تا حدی اثرات منفی این چالشها را کاهش دهد. بنابراین، ضروری است سیاستگذاران با رویکردی واقعبینانه به ساماندهی و تنظیم بازار رمزارزها بپردازند.
