کلاس سرمایهگذار آمریکایی، همان ۱۰ درصد بالایی که تقریباً تمام سهام را در اختیار دارند، بهسرعت در حال درک جایگاه تازه و تنزلیافتهاش در دوران حمله تجاری دونالد ترامپ است. از مدیران شرکتی که ارزش سهامشان را میشمارند گرفته تا غولهای میلیاردرِ صندوقهای پوشش ریسک، همگی ناگهان خود را در حکم “خسارت جانبی” میبینند.
ریزش تاریخی بازار و ترس وال استریت
سقوط بازار که ترامپ هفته گذشته دامن زد، در تاریخ بیسابقه بود. شاخص نزدک ۱۰۰ وارد محدوده خرسی شد؛ در عرض دو روز بیش از ۵ تریلیون دلار از ارزش کل سهام آمریکا دود شد و هوا رفت؛ بازار کالاها فروپاشید و سرمایهگذاران اوراق قرضه شرکتی با وحشت، به خرید قراردادهای بیمه برای محافظت در برابر نکول روی آوردند. روز دوشنبه هم در معاملات آسیایی اثری از بهبود نبود و سهام در سراسر منطقه سقوط کرد. جالب اینجاست که عمده این اتفاقات درست پس از اعلام تعرفههای ۵۰ درصدی روی فهرستی بلندبالا از کشورها رخ داد؛ طرحی که آنقدر تهاجمی بود که کمتر کسی انتظارش را داشت عملی شود.
شوکه شدن وال استریت از چرخش ترامپ
اینکه همه این تحولات به دستور مردی صورت گرفت که در دوره اول ریاستجمهوریاش، شاخص میانگین صنعتی داوجونز را نشان محبوبیت خود میدانست، مایه حیرت اهالی بازارهای مالی در سراسر کشور شد. چرا دارد چنین میکند؟ هدف چیست؟
«استرس» روزانه مشاوران مالی
«من یاد گرفتهام طی این سالها چگونه با استرس کنار بیایم»، این را ریچارد استاینبرگ میگوید. «اما ساعت چهار صبح از خواب میپرم و به این چیزها فکر میکنم.» در شرکت فوکِس پارتنرز ولث در بوکا راتون، جایی که استاینبرگ مشاور ارشد ثروت است، تلفنها از سوی مشتریان نگران مدام زنگ میخورد. تلاش میکند آرامشان کند اما اذعان میکند خودش هم از شیوه ترامپ آزرده است—«خیلی آزرده»—و میگوید: «در این روش، هیچ ظرافت و هوشمندیای دیده نمیشود.»
خشم در منهتن
در پایین دست منهتن، مدیرعامل زیرساخت کپیتال ادوایزرز، جی هَتفیلد، تقریباً همین احساس را دارد، البته آمیخته با خشم. «این طرح بیاندازه احمقانه است.» او آن «چارت بزرگ تعرفهای» که ترامپ چهارشنبه گذشته نشان داد را “چارت مرگ” مینامد و وقتی آن را دید، به خودش گفت باید خشمش را کنار بگذارد و فقط روی فروش داراییهای پرریسک تمرکز کند. تا انتهای روز جمعه، حدود ۴۰ درصد از داراییهای پرریسک را از صندوقهایش خارج کرده بود.
فرجام ترامپ؛ بازی با وال استریت یا جلب رضایت مردم؟
هدف نهایی ترامپ هرچه باشد، ثروتمند کردن دوباره آمریکا، ایجاد آشوب کافی برای بازکردن گره بازار مسکن، یا یک محاسبه سیاسی مبنی بر اینکه بازار سهام بیشازحد باد کرده و عمدتاً در اختیار ثروتمندان است، یک نکته سه ماه پس از آغاز دوره دوم او قطعی است: وال استریت دیگر جایگاه ویژهاش را نزد رئیسجمهور از دست داده است.
«آتش بازی» بهراه است!
هَتفیلد میگوید:
«شرایط شبیه یک آتش بازی است»، «اصلاً دلیلی برای درست کردن یک جنگ تجاری وجود ندارد.»
خود ترامپ میگوید آشفتگیهای اخیر چندان برایش مهم نیست و از گذشته میگوید که نوسان بازار برای برقراری عدالت در تجارت جهانی و کمک به کارگران ازپاافتاده مناطق راکد صنعتی ضروری است، همان مردمی که دوباره او را به کاخ سفید بازگرداندند. در خفا هم، یک مقام رسمی میگوید ترامپ همان موضعی را که علنی اعلام میکند، در جلسات داخلی هم تکرار میکند: «باید ادامه دهیم.»
او همچنین روزبهروز بیشتر چشمش به داراییهایی غیر از سهام است: اوراق قرضه ۱۰ساله دولتی که نرخ وام مسکن را تعیین میکند و نفت که قیمت بنزین را مشخص میکند. با سقوط سهام، هم نرخ بهره اوراق و هم قیمت نفت کاهش یافت. اینکه در آینده به این افتها افتخار کند یا نه، معلوم نیست، بالاخره کاهش نرخ و قیمت نفت از روی ترس رکود اقتصادی و بیکاری است، اما ترامپ پنجشنبه صریحا اعلام کرد که از این افتها راضی است.
گل گشت ترامپ در زمین گلف؛ بیخیالی از سقوط وال استریت
صبح روز بعد، همزمان با سقوط دوباره S&P ۵۰۰، ترامپ راهی زمین گلف وست پالم بیچ شد و بیشتر روز را همانجا گذراند. در دولت هم اگر کسی به ریزش بازارها حساس بود، در ظاهر واکنشی نشان نداد.
«اگر نمودار بلندمدت را نگاه کنید، تقریباً این افت اخیر را نمیبینید»، این جمله را وزیر خزانهداری، اسکات بِسنت، روز جمعه در مصاحبه با تاکر کارلسون گفت. «آنچه بر سر بازار آمده، بیشتر مشکل مگ-۷ است تا مشکل مگا.» او به همان هفت شرکت غولپیکر اشاره کرد و بر این باور بود موضوع ربطی به سیاست “Make America Great Again” ندارد.
در گفتوگوی روز یکشنبه با شبکه NBC هم درباره احتمال رکود اقتصادی گفت:
«هیچ دلیلی نمیبینم که بخواهیم رکود را وارد قیمتگذاریها کنیم.»
این ریزش نقطه اوجی بود بر هفتههایی که وال استریت در حال سبکسنگین کردن تهدیدهای ترامپ بود.
اندرو بیشاپ، تحلیلگر سینِگام گلوبال، نوشت:
تا حالا بیش از ۲۰ اعلان تعرفه داشتهایم که بیشترشان عملی نشدند. اما ناگهان افت ۱۱ درصدی بورس طی پنجشنبه و جمعه رخ داد. انگار دیگر زمانی برای بحث باقی نمانده بود یا دستکم آسیب حرفهای ترامپ به مرحلهای رسیده بود که راه برگشتی نداشته باشد.
«ناامیدی» از تیم اقتصادی ترامپ
هاتفیلد بخش اعظم خشمش را متوجه بِسنت میکند؛ چون از نظر او، وزیر خزانهداری نتوانسته ترامپ را از این اشتباه سیاستی عظیم دور کند. میگوید: «فکر میکردم از این بهتر باشد اما خیلی ناامیدکننده است.»
البته ترامپ ممکن است نظرش را عوض کند و دوباره به سهام توجه کند، مخصوصاً اگر اوضاع همینطور خرابتر شود، مثل صبح دوشنبه که سهام در آسیا تا ۷.۹ درصد پایین رفت که بدترین سقوط در بیش از ۱۶ سال بود. حتی مدارکی از اختلال در عملکرد عادی بازار هم دیده شد و در ژاپن به فعال شدن مکانیسمهای قطع معاملات انجامید. گرچه نشانههایی از افزایش تقاضای دلار در بازارهای جهانی بود، این تحرکات هنوز آنقدر شدید نبود که تردیدی جدی درباره پایداری بازارها ایجاد کند.
قمار به قیمت جا ماندن از طبقه کارگر؟
شاید بیتفاوتی به طبقه سرمایهدار برای هواداران سرسخت «مگا» (MAGA) در کشوری که ۱۰ ایالت ثروتمندش به کامالا هریس رأی دادند، منطقی بهنظر برسد، اما ترامپ همچنان در وال استریت و حتی در فضای کریپتو نیز طرفداران قدرتمندی دارد. برخی از آنها مثل بیل آکمن، مدیر یک صندوق پوشش ریسک، علناً نگرانیشان را ابراز میکنند. از طرفی، خود سهام هم بر اقتصاد اثرگذار است: کسانی که بیشترین سهام را دارند، نزدیک به نصف مخارج مصرفی کشور را انجام میدهند.
سقوط سنگین در دلتا، دل و کانستلیشن
هفته گذشته، ریزش بازار باعث شد شاخص S&P ۵۰۰ نسبت به رکورد فوریه، حدود ۱۷ درصد پایین بیاید و در این مدت کمپانیهایی مثل دل، دلتا ایرلاینز و کانستلیشن انرژی نزدیک به نصف ارزش خود را از دست بدهند. شاخص نوسان بورس شیکاگو (VIX) هم جمعه گذشته بالاترین سطح بستهشدن را از دوران قرنطینه کرونا به ثبت رساند. میلیاردها دلار عرضه اولیه عمومی و سایر معاملات متوقف شدند.
توجیه ترامپ برای تحمل درد بازار
احتمالات زیادی مطرح میشود درباره اینکه چرا ترامپ ریسک اینهمه درد در بازار را پذیرفته است. سادهترین نگاه این است که خودش و تیمش واقعاً سقوط بازار را بهایی ناچیز در برابر بازگرداندن عدالت در تجارت جهانی میدانند، همان شعاری که میگوید «America Wealthy Again» و در عین حال امیدوارند شغلهای کارخانهای را برگردانند.
ترامپ بارها توصیه کرده در برابر نوسانات بازار صبور باشیم؛ چرا که بعد از دستیابی آمریکا به برابری واقعی در تجارت، رونقی عظیم در راه خواهد بود.
ایوان براون، رئیس استراتژی چند-دارایی در UBS Asset Management میگوید:
«سرمایهگذاران شاید اهداف بلندمدت ترامپ برای بازگرداندن تولید به آمریکا، جذب درآمد تعرفهای برای جبران کاهش مالیاتها و محافظت از صنایع حیاتی از نظر امنیت ملی را درک کنند»، «اما همزمان میدانند درد زیادی هم در پیش است؛ درد برای بازار، درد برای مصرفکنندگان و درد برای کسبوکارهای آمریکایی.»
اصلاح طبیعی یا آشوب هدفمند؟
طبق بسیاری از شاخصها، بورس حتی بدون این تعرفهها هم نیاز به اصلاح داشت. سالهای اخیر، ارزشگذاری S&P ۵۰۰ به بالاترین سطح پس از حباب داتکام رسیده بود. و به قول بِسنت، حتی با ریزش اخیر هم بازده دهساله بازار سهام هنوز بالای ۱۰ درصد است.
پریا میسرا از جیپیمورگان میگوید:
«رشد شدید سهام و شرایط مالی آسان طی چند سال اخیر، حاشیه امنی برای ترامپ ایجاد کرد»، هرچند ماه گذشته برای بازار وحشتناک بود، اما حالا تازه برگشتهایم به قیمتهای می ۲۰۲۴.»
دلخوشی ترامپ به سقوط نرخها و قیمت نفت
همزمان با ریزش سهام، افت محسوس در نرخ اوراق خزانه و قیمت نفت، دیدگاهی پدید آورده که شاید ترامپ و بِسنت بتوانند با عقوبتی که متوجه ثروتمندان است کنار بیایند؛ در حالیکه این کاهشها برای مردمی که در وال استریت نیستند، کمی فضایی برای تنفس ایجاد میکند.
دورهم اَبریک، رئیس بخش تورم آمریکا در سیتادل سکیوریتیز میگوید:
«تقریباً نصف جمعیت آمریکا اصلاً سهام ندارند، و شاید از اینکه نرخها پایینتر بیاید هم بدشان نیاید»
هاتفیلد در ادامه تصریح می کند:
با این حال، به باور بسیاری در وال استریت، افت نرخ بهره میتواند پیشدرآمد یک رکود باشد و مشکل دیگر آن است که شاید در نهایت، آن دستاورد بلندمدتی که ترامپ وعده داده هرگز به واقعیت نرسد. «این سیاست اقتصادی وحشتناک است، وحشتناک و بدون هیچ ابهامی»
از آرمان والاستریتی تا جنگ تعرفهای
طنز ماجرا اینجاست که چند ماه پیش به نظر میرسید ترامپ قصد دارد در دوره دوم خود، حتی رابطهای نزدیکتر با وال استریت شکل دهد؛ با آوردن بِسنت، یک مدیر صندوق پوشش ریسک، و هاوارد لوتنیک، یک بانکدار، و همچنین اعلام صریح اولویتدادن به ارزهای دیجیتال در برنامه جدید دولت. بعد از عبور بیتکوین از مرز ۱۰۰هزار دلار، حالا خودش هم در این سراشیبی بازار گرفتار آمده است.
بسیاری از حرفهایهای بازار، از جمله پیتر تِچیر، به بازگشت ترامپ امیدوار بودند. او که رئیس استراتژی کلان در آکادمی سکیوریتیز است، خواهان کاهش مقررات دستوپاگیر، حمایت از صنایع استراتژیک و سوق بازار به سمت صعودی بود. برنامه «حفاری، رفیق! حفاری!» ترامپ برای شرکتهای نفتی هم تچیر را ترغیب کرده بود به مشتریانش توصیه کند سراغ سهام انرژی بروند.
اما سقوط قیمت نفت همه چیز را بر باد داد و شرکتهای حفاری بدترین ضربه را خوردند. نامهای بزرگ در حوزه شیل آمریکا مثل دایموندبک انرژی، دوون انرژی و APA همگی بیشتر از ۲۰ درصد افت را تجربه کردهاند.
تچیر میگوید:
«من روی آن موج سرمایهگذاری کرده بودم و حالا گیر افتادهام. همه در یک دنیای استرسآور زندگی میکنند که حتی نمیتوانی برای لحظهای بلند شوی و از پای مانیتور بروی.»
جمعبندی در یک نگاه
این است دنیایی که در دوره دوم ترامپ رقم خورده است؛ با تعرفههایی که بازار را آشفته کرده و احتمالش هست بازهم شرایط را تغییر دهد. اما تا اینجای کار، فاصله آن ایدهآل همگرایی “وال استریت و کاخ سفید” زیاد شده؛ و فعلاً، مرد ثروتمندی که زمانی داوجونز را نماد موفقیت خود میخواند، به نظر میرسد بهجای رضایت سرمایهداران، بیشتر دنبال برآوردن انتظارات سیاسی و وعدههای حمایت از تولید داخلی است. حال باید دید این «چارت مرگ» تا کجا به پیش میرود و چه سرنوشتی برای بازارها، سرمایهگذاران و مردم رقم خواهد زد.
