بانک مرکزی کلمبیا با رونمایی از یک زیرساخت پرداخت متمرکز و یکپارچه به نام Bre-B، رسماً جنگی تمامعیار را علیه سلطه پول نقد در اقتصاد این کشور آغاز کرده است. این سیستم که قرار است در ماه سپتامبر راهاندازی شود، به گونهای طراحی شده که تمام بانکها، کیف پولهای دیجیتال و پردازندههای پرداخت را به یکدیگر متصل کند تا کاربران بتوانند بدون توجه به اینکه از کدام موسسه مالی استفاده میکنند، به صورت آنی و رایگان پول ارسال و دریافت کنند.
این یک گام بلندپروازانه برای مدرنسازی سیستم مالی کشوری است که با وجود پیشرفتها، هنوز عمیقاً به اسکناس وابسته است.
نبرد در خط مقدم: بازارهای سنتی در برابر پرداخت دیجیتال
برای درک عمق چالش بانک مرکزی کلمبیا، کافی است سری به «پالوکمائو»، بزرگترین بازار مواد غذایی بوگوتا بزنیم. در این بازار شلوغ که در آن از آرپاهای داغ (نوعی نان ذرت) تا آووکادوهای رسیده و گلهای رز تازه عرضه میشود، دستگاههای کارتخوان به ندرت یافت میشوند. خریدارانی مانند خوزه رامیرز ۶۷ ساله، با جیبهای پر از اسکناسهای خرد از اتوبوس پیاده میشوند.
او در حالی که به غرفههای قصابی نگاه میکند، میگوید:
«من به این ابزارها اعتماد ندارم. صاحب کسبوکارهایی را میشناسم که با استفاده از آنها مورد سرقت قرار گرفتهاند.»
جلب اعتماد افراد شکاکی مانند رامیرز، بزرگترین مانع پیش روی بانک مرکزی برای کاهش وابستگی شدید کشور به پول نقد است. با اینکه اکثر کلمبیاییها به محصولات مالی دسترسی دارند، اما به دلیل هزینههای بالای تراکنش و عدم اعتماد، استفاده از پرداختهای دیجیتال در مقایسه با همتایان خود در بازارهای نوظهور مانند برزیل، بسیار عقبتر است.
Bre-B چیست و چگونه میخواهد بازی را تغییر دهد؟
با وجود اینکه حدود ۷۰ درصد از بزرگسالان کلمبیایی حداقل یک حساب سپرده کمارزش یا کیف پول دیجیتال دارند، اما آمارها نشان میدهد که تقریباً ۸ مورد از هر ۱۰ تراکنش هنوز به صورت نقدی انجام میشود. آنا ماریا پریتو، مدیر سابق سیستمهای پرداخت بانک مرکزی کلمبیا که بر ایجاد Bre-B نظارت داشته، میگوید تیم او دو سال را صرف توسعه این زیرساخت متمرکز کرده است.
هدف اصلی، اتصال بانکها، کیف پولها و پردازندههای پرداخت در سراسر کشور است تا کاربران بتوانند به صورت آنی و رایگان، فارغ از اینکه مشتری کدام بانک هستند، پول جابجا کنند. این سیستم، پاسخ کلمبیا به پلتفرم پرداخت فوری و بسیار موفق Pix در برزیل است که اکنون بیش از ۱۶۰ میلیون کاربر دارد و یک سوم تراکنشهای دیجیتال آن کشور را پردازش میکند. تفاوت کلیدی این است که Bre-B به جای ساخته شدن از صفر، برای اتصال شبکههای مختلفی که از قبل وجود دارند طراحی شده است.
شکستن انحصار «باغهای بسته» بانکهای بزرگ
یکی از دلایل اصلی کندی رشد پرداخت دیجیتال در کلمبیا، انحصار دو بانک بزرگ این کشور، Bancolombia با پلتفرم Nequi و Davivienda با Daviplata، بر سیستم پرداخت فوری بوده است. این وضعیت باعث شده بود که نزدیک به ۸۰ درصد از عملیاتهای دیجیتال در داخل یک سیستم واحد انجام شود و به گفته پائولو دی مارکو، مدیرعامل RappiPay، «حلقهای ایجاد کند که مشتریان را به سمت چند بانک معدود جذب میکرد.» او معتقد است که مشتریان نه به خاطر خدمات فوقالعاده، بلکه صرفاً به دلیل نیاز به انجام تراکنشهای فوری، به سمت این بانکها کشیده میشدند.
برخی از بزرگترین بانکهای کلمبیا برای انتقال پول به یک موسسه دیگر، تا ۷۹۸۰ پزو (حدود ۲ دلار) کارمزد دریافت میکنند. مائوریسیو ویلامیزار، یکی از مدیران بانک مرکزی، این کارمزدها را نشانهای از «باغهای بسته» میداند که در آن، وامدهندگان انتقال وجه را تا زمانی که در شبکه خودشان باقی بماند، آسان میکنند. ویلامیزار میگوید: «ما در تلاشیم تا ساختارشکن باشیم. همانطور که انتظار میرفت، شکایتهایی از سوی بانکهایی که قدرت بازار و سود خود را از این ابتکار از دست میدهند وجود داشت، اما فکر میکنم ما با این موضوع مشکلی نداریم.»
چالش امنیت و مبارزه با کلاهبرداری دیجیتال
یکی از نگرانیهای اصلی در مسیر دیجیتالی شدن، افزایش کلاهبرداری است. خوان کارلوس مورا، رئیس Bancolombia، بزرگترین بانک کلمبیا، اذعان میکند: «وقتی صحبت از جابجایی آسان پول میشود، همیشه افرادی هم هستند که دوست دارند از این ویژگیها برای کلاهبرداری سوءاستفاده کنند.» مطالعهای توسط شبکه اطلاعات جهانی TransUnion در ۱۸ کشور نشان داد که تلاشهای مشکوک به کلاهبرداری دیجیتال در تراکنشهای مالی در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۱۱ درصد افزایش یافته است. برای مقابله با این تهدید، سیستم Bre-B از قابلیتی به نام «llaves» (کلمه اسپانیایی به معنای کلید) استفاده میکند.
این کلید یک شناسه منحصربهفرد است که یک فرد را به حساب بانکی او متصل میکند تا دیگران بتوانند بدون نیاز به دانستن شماره حساب کامل، برای او پول ارسال کنند. تاکنون بیش از ۱۳ میلیون نفر از طریق طرحهای آزمایشی که توسط بانکهای خصوصی راهاندازی شده، برای دریافت این کلید ثبتنام کردهاند.
شکاف دیجیتال: از رویدادهای بدون پول نقد تا بازارهای سنتی
در حالی که بسیاری از کلمبیاییهای ثروتمند با آغوش باز سبک زندگی بدون پول نقد را پذیرفتهاند، این تغییر برای بسیاری از فروشندگان در خارج از محلههای مرفه، کندتر و محتاطانهتر است. در یک رویداد خرید مخصوص طبقه مرفه به نام Vassar که چندین بار در سال برگزار میشود و تنها با کارت بانکی میتوان خرید کرد، فروشندگانی مانند مارگاریتا خیرالدو میگویند هیچکدام از مشتریانشان درخواست پرداخت نقدی نداشتهاند.
اما در بازار پالوکمائو، جایی که پول نقد همچنان پادشاهی میکند، برخی از فروشندگان میگویند از پرداختهای دیجیتال استقبال میکنند، اما تنها به شرطی که بتوانند اطمینان حاصل کنند که پول واقعاً به حسابشان واریز شده است. جنیفر رودریگز ۳۳ ساله که در این بازار مرغ میفروشد، درباره Bre-B میگوید: «این یک ابزار ضروری است و من از آن استقبال میکنم، فقط تا زمانی که بتوان تأیید کرد که آیا پول واقعاً واریز شده است یا نه.» این جمله کوتاه، بزرگترین چالش بانک مرکزی کلمبیا را خلاصه میکند: ساختن اعتماد.
