گزارش وزارت امور خارجه عمان به تاریخ ۱۹ آوریل ۲۰۲۵ درباره از سرگیری مذاکرات هستهای ایران و آمریکا، امید تازهای به دیپلماسی در خاورمیانه میدهد. این مذاکرات تحت نظارت عمان و با وساطت وزیر امور خارجه این کشور برگزار میشود و به دنبال تحقق توافقی منصفانه بین دو طرف است.
بیانیه تأکید دارد که سه هدف اصلی شامل توقف تولید تسلیحات هستهای، رفع تحریمها و حفظ حق ایران در توسعه انرژی هستهای صلحآمیز، در دستور کار مذاکرات قرار دارد. عمان تاریخی طولانی از میانجیگری بین ایران و آمریکا داشته و به عنوان فضایی مطمئن برای گفتوگوها عمل میکند.
با وجود چالشهای موجود، این مذاکرات میتواند به کاهش تنشهای منطقهای و بهبود شرایط اقتصادی ایران بیانجامد. تداوم و شفافیت در گفتوگوها، کلید موفقیت این فرآیند خواهد بود و برقراری دور بعدی مذاکرات در مسقط به تحکیم پایههای توافق نهایی کمک میکند.
در نوزدهم آوریل ۲۰۲۵ معادل سی ام فروردین 1404، وزارت امور خارجه عمان بیانیهای منتشر کرد که نشان از از سرگیری گفتوگوهای هستهای ایران و آمریکا تحت نظارت مسقط داشت. همانطور که در متن اصلی آمده است:
«یک سخنگوی وزارت امور خارجه عمان تأیید کرد در نشست امروز در رم، دکتر سید عباس عراقچی و نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا، استیو ویتکاف، با وساطت وزیر امور خارجه عمان، سید بدر البوسعیدی، موافقت کردند وارد مرحله بعدی گفتوگوها شوند.»
اهمیت این خبر در آن است که پس از ماهها بلوکه شدن مذاکرات هستهای و تنش فزاینده در خلیج فارس، بار دیگر فضای دیپلماسی صبورانه و پنهان برای حل و فصل اختلافات پررنگ شد.
نقش کلیدی عمان در میانجیگری
اهمیت نقش عمان در مذاکرات هستهای به دههها قبل بازمیگردد؛ از هنگامی که دفتر حافظ منافع آمریکا در تهران در مسقط مستقر بود تا گفتوگوهای سری دوحه و وین. عمان با استفاده از دیپلماسی پنهان (Track II) و بهرهگیری از شخصیتهای غیرسیاسی اما مورد اعتماد، توانسته اعتماد هر دو طرف ایران و آمریکا را حفظ کند. همانطور که در متن انگلیسی بیانیه آمده است: «از طریق وساطت وزیر امور خارجه عمان، سید بدر البوسعیدی».
این عبارت نه تنها تأییدگر تداوم سیاست بیطرفانه عمان است، بلکه نشان میدهد که پایتخت این کشور به صحنهای مطمئن برای تبادل دیدگاههای فنی و کارشناسی تبدیل شده است؛ فضایی که در آن رسانههای بینالمللی و فشار معارضان داخلی، امکان گفتوگوی مؤثر را مخدوش نمیکند.
اهداف اصلی توافق در مرحله بعدی
در بند بعدی بیانیه آمده است:
«موافقت شد وارد مرحله جدید گفتوگوها شوند که هدف آن نهایی کردن توافقی منصفانه، پایدار و الزامآور است که تضمین کند ایران بهطور کامل از تسلیحات هستهای و تحریمها دور شده و در عین حال توانایی توسعه انرژی هستهای صلحآمیز را حفظ کند.»
این جمله سه الزام اساسی را کنار هم قرار میدهد؛ نخست تأیید عدم تولید یا گسترش تسلیحات هستهای از سوی ایران، دوم تضمین برداشته شدن تحریمهای ظالمانه بانک، نفت و مالی و سوم حفظ حق مشروع ایران در زمینه تحقیقات و توسعه صلحآمیز هستهای.
تأکید بر اهمیت گفتوگو و ارتباط شفاف
سومین گزاره کلیدی بیانیه این است که :
«تنها از طریق گفتوگو و ارتباط روشن میتوانیم به توافقی معتبر و فهم مشترکی دست یابیم که برای منافع تمامی طرفهای منطقهای و بینالمللی مفید باشد.»
در اینجا عمان بهصراحت بر ضرورت شفافیت تأکید میکند؛ نه فقط بهمنظور کاستن از بیاعتمادی میان ایران و آمریکا، بلکه برای تضمین نظارت مستمر آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر تأسیسات هستهای ایران. به بیانی دیگر، مجاری رسمی گزارشدهی و بازرسی باید چنان منظم و مستند باشد که هیچیک از طرفین نتوانند از اجرای تعهدات خود سرباز زنند.
برنامه دور بعدی در مسقط
بیانیه با این جمله خاتمه مییابد:
«توافق شد دور بعدی گفتوگوها در روزهای آینده در مسقط برگزار شود.»
تعیین زمان و مکان مسقط برای جلسات بعدی نشان میدهد که طرفین میخواهند فرایند مذاکره را تسریع کنند و از ظرفیت سیاستمداران ارشد و کارشناسان عمان در مرکز تصمیمگیری این کشور بهرهمند شوند. برگزاری مذاکرات در مسقط به معنای نزدیک شدن به تصمیمسازان کلیدی عمان و امکان دسترسی بهتر تیمهای فنی و دیپلماتیک است تا بدون تأخیر، اسناد حقوقی و جزئیات فنی توافق نهایی را به مرحله اجرا بکشانند.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی
موفقیت این مذاکرات فراتر از دو طرف اصلی برجام تأثیر خواهد داشت. از منظر امنیت منطقهای، کاهش تنش در خلیج فارس و تضمین عبور بیخطر کشتیها از تنگه هرمز هم برای صادرکنندگان نفت و هم برای خریداران آسیایی حیاتی است. از نگاه اقتصادی، بازگشت ایران به بازارهای جهانی نفت با رفع تحریمها، تعادل عرضه و تقاضا را در بازار انرژی جهانی بهبود میبخشد و کشورهایی نظیر چین، هند و کره جنوبی را قادر میسازد نفت ایران را به سرعت خریداری کنند.
در حوزه نهادهای بینالمللی نیز همکاری نزدیکتر ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اعتبار این نهاد را نزد جامعه جهانی افزایش خواهد داد. افزون بر این، اتحادیه اروپا که همواره خواهان احیای برجام بوده است، میتواند نقش تسهیلکننده خود را در ایجاد کانالهای مالی و تضمینهای بانکی برای معاملات ایران ایفا کند و بدین ترتیب زمینه سرمایهگذاریهای جدید در بخش انرژی ایران را فراهم آورد.
چشمانداز و چالشها
با وجود دستاوردهای اولیه، چالشهای متعددی پیش روی طرفین باقی است. پیچیدگی رفع تحریمهای بانکی به دلیل محدودیتهای داخلی کنگره آمریکا و اختلافات حزبی بر سر بازگشت به برجام میتواند روند تصویب نهایی را به تأخیر اندازد.
از سوی دیگر، نگرانی متحدان منطقهای ایران مانند عربستان سعودی، امارات و دشمنانی چون رژیم صهیونیستی درباره نفوذ فزاینده ایران پس از توافق، ممکن است به مداخلات دیپلماتیک یا حتی تضعیف مذاکرات فرابرجامی منجر شود.
همچنین، افکار عمومی ایران که تحت فشار اقتصادی طولانیمدت قرار داشته، انتظار دارد نتایج ملموسی همچون کاهش قیمت ارز و بهبود شرایط معیشتی را در کوتاهمدت احساس کند؛ توقعی که در صورت عدم تحقق ممکن است به نارضایتی و مانعتراشیهای سیاسی منجر شود.
کلام آخر
بیانیه وزارت امور خارجه عمان نشان داد که دیپلماسی صبورانه و میانجیگری هوشمندانه میتواند بنبست مذاکرات هستهای را بشکند. ترجمه گزارههای کلیدی در دل این تحلیل، تصویری روشن از ماهیت توافق پیش رو ارائه داد؛ توافقی که هم امنیت منطقهای را تأمین میکند، هم حق ایران در توسعه انرژی صلحآمیز را تضمین مینماید و هم شرایط اقتصادی کشور را بهبود میبخشد.
برگزاری دور بعدی مذاکرات در مسقط نمادی از اراده مشترک برای غلبه بر چالشهای فنی و حقوقی است. تنها با تداوم گفتوگو و پایبندی به شفافیت میتوان به نسخه عملیاتی یک توافق اعتبارآور دست یافت که همه طرفها را در درازمدت منتفع سازد.
