گاهی بزرگترین بازیگران نیز تصمیم به بازنگری در مسیر خود میگیرند. این بار، بانک انگلستان، یکی از قدیمیترین و معتبرترین نهادهای پولی جهان، در کانون توجه قرار گرفته است. برنامههای بلندپروازانه برای ایجاد «پوند دیجیتال» یا همان ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) برای استفاده عمومی، که روزی یک گام انقلابی به نظر میرسید، اکنون با تردیدهای جدی روبرو شده و به نظر میرسد مقامات این بانک در حال بررسی کنار گذاشتن کامل این پروژه هستند.
این عقبنشینی احتمالی، نشانهای مهم از کاهش حمایت جهانی از ارزهای دیجیتال ملی و تغییر رویکرد قدرتهای اقتصادی به آینده پول است.
تغییر مسیر استراتژیک: تمرکز بر نوآوریهای بخش خصوصی به جای پول دولتی
گزارشهای منابع آگاه حاکی از آن است که بانک انگلستان در جلسات خصوصی، صنعت بانکداری را به مسیری متفاوت تشویق کرده است. به جای سرمایهگذاری هنگفت و پرریسک بر روی یک پوند دیجیتال ملی، این بانک از بازیگران بخش خصوصی خواسته تا نوآوری در زیرساختهای پرداخت الکترونیکی را سرعت بخشند.
منطق این رویکرد ساده و هوشمندانه است: اگر بخش خصوصی بتواند با ابزارهای جدید، مزایای مشابهی مانند سرعت، کارایی و هزینه کمتر در تراکنشها را برای مصرفکنندگان فراهم کند، دیگر چه نیازی به ورود مستقیم دولت به این عرصه با تمام پیچیدگیها و نگرانیهایش خواهد بود؟
البته بانک انگلستان همچنان میخواهد این توانایی را داشته باشد که در صورت لزوم، یک CBDC را راهاندازی کند، اما به نظر میرسد فعلاً ترجیح میدهد از جایگاه تماشاچی، نظارهگر پیشرفت فناوریهای پرداخت خصوصی باشد.
پژواک تردید در سراسر جهان: چرا تب ارزهای دیجیتال ملی فروکش کرده است؟
تغییر لحن بانک انگلستان اتفاق عجیبی نیست، بلکه بخشی از یک روند جهانی است. تنها چند سال پیش، مقامات این بانک و خزانهداری بریتانیا با اطمینان میگفتند که وجود پوند دیجیتال «به احتمال زیاد» ضروری خواهد بود. اما امروز، این اشتیاق جای خود را به احتیاط داده است.
این پدیده در سایر نقاط جهان نیز مشاهده میشود. برای مثال، دولت ترامپ در ایالات متحده به دلیل نگرانی از ثبات مالی، کار بر روی دلار دیجیتال را متوقف کرد. ماه گذشته نیز بانک مرکزی کره جنوبی برنامه آزمایشی ارز دیجیتال خود را به حالت تعلیق درآورد. این عقبنشینیها در حالی صورت میگیرد که نوآوریهایی مانند استیبلکوینها و سایر راهکارهای پرداخت دیجیتال در حال ظهور هستند و جایگزینهای جذابی را ارائه میدهند.
البته در این میان، بانک مرکزی اروپا همچنان با قدرت پروژه «یورو دیجیتال» را پیش میبرد و یک استثنا در این روند جهانی به شمار میآید.
صدای شک از زبان رئیس کل: تمرکز بر توکنیزه کردن سپردهها به عنوان راه حل جایگزین
اندرو بیلی، رئیس کل بانک انگلستان، اخیراً تردیدهای خود را به صورت علنی بیان کرده و جهتگیری جدیدی را مشخص نموده است. او به جای تمرکز بر ایجاد یک ارز دیجیتال برای خانوارها، حمایت خود را معطوف به «توکنیزه کردن سپردهها» کرده است.
این مفهوم که شاید برای عموم کمی پیچیده به نظر برسد، در واقع راهی برای ایجاد یک پل باثبات و امن میان دنیای مالی سنتی و داراییهای دیجیتال است. توکنیزه کردن سپردهها به بانکها اجازه میدهد تا نسخههای دیجیتالی از سپردههای مشتریان را بر روی فناوریهای نوین مانند بلاکچین ایجاد کنند که میتواند تراکنشها را سریعتر و ارزانتر کند، بدون آنکه نیاز به خلق یک شکل کاملاً جدید از پول توسط بانک مرکزی باشد.
بیلی به صراحت گفته است که هنوز «متقاعد نشده است که ما نیاز به ایجاد اشکال جدیدی از پول داریم»، اما در عین حال از ایده یک CBDC عمدهفروشی (برای تسویه حساب میان موسسات مالی) حمایت بیشتری نشان داده است.
نگرانیهای عمومی و سیاسی: از حریم خصوصی تا ثبات مالی
ایده ایجاد یک پوند دیجیتال با واکنشهای منفی گستردهای در بریتانیا مواجه شده است. یکی از بزرگترین دغدغهها، موضوع حریم خصوصی مصرفکنندگان است. این نگرانی وجود دارد که یک ارز دیجیتال دولتی به دولت امکان نظارت بیسابقهای بر تراکنشهای مالی شهروندان بدهد.
علاوه بر این، کارشناسان اقتصادی نگران تأثیرات بیثباتکننده آن بر سیستم مالی هستند. در زمان بحرانهای اقتصادی، مردم ممکن است برای یافتن یک پناهگاه امن، پول خود را به سرعت از بانکهای تجاری خارج کرده و به پوند دیجیتال با پشتوانه دولتی هجوم ببرند. چنین حرکتی میتواند منجر به یک «فرار بانکی» دیجیتال شده و کل سیستم مالی را به خطر اندازد.
این پروژه نوپا حتی توجه گروههای معتقد به تئوری توطئه را به خود جلب کرده، با حملات شدید قانونگذاران روبرو شده و در یک فراخوان عمومی برای دریافت نظرات، بیش از ۵۰,۰۰۰ پاسخ دریافت کرده است که نشاندهنده حساسیت بالای جامعه نسبت به این موضوع است.
کاهش مزایای مورد انتظار: وقتی فناوری موجود، نیازها را برآورده میکند
تحقیقات داخلی اخیر توسط کارشناسان خود بانک انگلستان نیز به این نتیجه رسیده است که مزایای بالقوه راهاندازی یک CBDC به طور قابل توجهی در حال کاهش است. دلیل اصلی این است که مصرفکنندگان در حال حاضر به طور گسترده از فناوریهای پرداخت آنلاین موجود استفاده میکنند و بسیاری از مشکلاتی که پوند دیجیتال قرار بود حل کند، عملاً توسط راهکارهای فعلی برطرف شده است.
در نشانهای دیگر از کاهش علاقه مقامات ارشد، سارا بریدن، معاون بانک انگلستان، و گوئینت نرس، مدیرکل خدمات مالی خزانهداری، هر دو از ریاست «مجمع تعامل CBDC» که جلساتی میان مقامات، بخش بانکی و محققان برگزار میکند، کنارهگیری کرده و کارمندان ردهپایینتری را به جای خود فرستادهاند. اگرچه دلیل رسمی این اقدام، «ورود پروژه به فاز طراحی دقیقتر» اعلام شده، اما بسیاری آن را نشانهای از کاهش اولویت این پروژه در سطح کلان میدانند.
آینده پوند دیجیتال: دری باز برای روز مبادا
با تمام این تردیدها، بانک انگلستان هنوز در را به طور کامل بر روی پوند دیجیتال نبسته است. اندرو بیلی نگرانی خود را از ظهور استیبلکوینها، به ویژه آنهایی که توسط شرکتهای بزرگ فناوری یا یک کشور خارجی عرضه میشوند، پنهان نکرده است. اگر یکی از این استیبلکوینها بتواند در بریتانیا محبوبیت گستردهای پیدا کند، ممکن است اعتماد عمومی به پوند سنتی را تضعیف نماید. در چنین سناریویی، بانک انگلستان ممکن است برای ارائه یک جایگزین ملی و حفظ حاکمیت پولی خود، مجبور به تسریع پروژه پوند دیجیتال شود.
بنابراین، رویکرد فعلی را میتوان یک عقبنشینی تاکتیکی دانست. پروژه در فاز طراحی باقی میماند تا در صورت نیاز، بریتانیا از سایر حوزههای قضایی عقب نماند، اما دیگر آن فوریت و اشتیاق اولیه در آن دیده نمیشود. آینده پول همچنان در حال نوشته شدن است و بانک انگلستان ترجیح میدهد به جای نوشتن عجولانه یک فصل جدید، قلم را فعلاً در دست بخش خصوصی بگذارد و با احتیاط، نظارهگر تحولات باشد.
