پروتکل نوستر چیست؟ معرفی، ساختار و کاربردها

این روزها بحث درباره جایگزین‌های غیرمتمرکز شبکه‌های اجتماعی بالا گرفته است. یکی از گزینه‌های جذاب در این حوزه «نوستر» (Nostr) نام دارد. نوستر در واقع یک پروتکل آزاد و ساده است که هدفش برقرار کردن ارتباط امن و غیرمتمرکز بین کاربران است. در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم چه چیزهایی در نوستر وجود دارد، چرا شکل گرفته و چطور می‌توانید از آن استفاده کنید. تلاش شده توضیحات بیشتر و مثال‌های کاربردی بین متن اضافه شود تا درک موضوع برای همه آسان‌تر باشد.

پروتکل چیست و نوستر چطور تعریف می‌شود؟

پروتکل در اصل مجموعه‌ای از قواعد و قالب‌هاست که دو سیستم کامپیوتری بر اساس آن با هم حرف می‌زنند و مثال شناخته‌شده‌اش در دنیای امروز، ایمیل است؛ سیستمی که با قالب‌های مشخصی مانند آدرس فرستنده و گیرنده، عنوان و متن پیام کار می‌کند.

نوستر اما تنها یک پروتکل است، نه یک سایت یا برنامه واحد؛ یعنی هر کسی می‌تواند روی سرور خودش —که در اصطلاح نوستر به آن «رله» می‌گویند— قواعد نوستر را اجرا کند و پیام‌ها را مبادله نماید. در نتیجه، اگر همه‌ی اپلیکیشن‌ها و سرورهای نوستر قواعد مشخص را رعایت کنند، می‌توانند با یکدیگر همگام بمانند و بدون وابستگی به یک شرکت مرکزی، امکان انتشار و دریافت محتوا را به کاربر بدهند.

رله چیست و چرا چندین مورد است؟

در شبکه‌ی نوستر، به سرورهایی که پیام‌ها را دریافت و ذخیره می‌کنند «رله» می‌گوییم. شما می‌توانید هم‌زمان به چند رله وصل شوید و پیام‌هایتان را به همه ارسال کنید یا از آن‌ها دریافت کنید.

از آنجا که هر رله توسط افراد یا گروه‌های مختلف در نقاط گوناگون دنیا مدیریت می‌شود، تقریباً غیرممکن است که همه‌ی رله‌ها هم‌زمان پیامی را سانسور کنند؛ زیرا پیام شما در رله‌های دیگر همچنان موجود است و هر کسی که به آن‌ها وصل باشد، می‌تواند آن را ببیند. این تنوع مدیریت و پراکندگی جغرافیایی رله‌ها باعث می‌شود شبکه‌ی نوستر در برابر سانسور مقاوم باشد و انتخاب رله‌ها به دلخواه کاربر نیز آزادی عمل بیشتری فراهم می‌آورد.

کلاینت‌ها چیستند و چگونه کار می‌کنند؟

کلاینت نرم‌افزار یا اپلیکیشنی است که روی دستگاه شما نصب می‌شود و رابط کاربری مناسبی برای تعامل با رله‌های نوستر فراهم می‌آورد. هر کلاینت قواعد پروتکل را پیاده‌سازی کرده و به رله‌ها وصل می‌شود تا پیام‌ها را ارسال یا دریافت کند.

برای مثال، Primal یک کلاینت ساده برای میکروبلاگینگ است و Amethyst قابلیت‌های پیشرفته‌تری نظیر مدیریت چند پلتفرم را در اختیار کاربر می‌گذارد. نکته‌ی جالب این است که شما می‌توانید هر کلاینتی را که مایل باشید نصب کنید، کلید خصوصی و عمومی خود را وارد کنید و بلافاصله همان حساب، دنبال‌کننده‌ها و پست‌های قبلی‌تان را بدون کوچک‌ترین تغییر در آن کلاینت مشاهده کنید. این امکان مهاجرت آسان بین کلاینت‌ها را فراهم می‌کند و نیازی به ساخت حساب جدید یا انتقال دستی داده‌ها نیست.

حساب کاربری نداریم؛ هویت با کلید تعریف می‌شود

یکی از تفاوت‌های کلیدی نوستر با شبکه‌های متمرکز این است که خبری از فرم‌های طولانی ثبت‌نام با ایمیل یا شماره تلفن نیست. در عوض هویت شما با یک جفت کلید رمزنگاری شده تعریف می‌شود: کلید خصوصی که نقش رمز عبور ثابت را دارد و باید در مکانی امن نگهداری شود و کلید عمومی که مثل آدرس ایمیل یا شناسه‌ای است که دیگران برای دنبال کردن شما استفاده می‌کنند.

چرا نوستر غیرمتمرکز خوانده می‌شود؟

در سرویس‌های متمرکزی مانند توییتر یا اینستاگرام، یک شرکت مسئول نگهداری و مدیریت تمام داده‌هاست و می‌تواند محتوا را حذف یا حساب کاربری را مسدود کند. اما در نوستر مدیریت سرورها (رله‌ها) میان صدها نفر یا گروه مختلف پخش شده و هیچ شرکتی به‌تنهایی کنترل همه چیز را در دست ندارد.

اگر یک رله پستی را حذف کند، رله‌ی دیگری آن پیام را همچنان نگه می‌دارد و منتشر می‌کند، بنابراین عملاً سانسور سراسری بسیار دشوار می‌شود و کاربران به راحتی می‌توانند از طریق رله‌های جایگزین دسترسی خود را حفظ کنند.

کاربردهای متنوع نوستر

نوستر فقط برای ارسال پست‌های کوتاه مشابه توییت نیست؛ بلکه کلاینت‌ها و توسعه‌دهندگان می‌توانند قابلیت‌هایی برای انتشار مقاله‌های بلند، گفتگوی خصوصی یا گروهی، و حتی اشتراک ویدیو و پادکست فراهم کنند. همچنین با اتصال کیف پول لایتنینگ بیت‌کوین می‌توانید از همان ابتدا «زپ» (انعام بیت‌کوینی) دریافت کنید. این مدل پرداخت به‌ازای ارزش ارائه‌شده (Value-for-Value) می‌تواند جریان درآمد جدیدی برای تولیدکنندگان محتوا ایجاد کند، به‌طوری که افراد مهم و شناخته‌شده مثل راس اولبریکت از روز اول فرصت دارند پاداش دریافت کنند، بدون محدودیت‌های متمرکز و پیچیدگی‌های احراز هویت طولانی.

ارتباط با بلاک‌چین و کریپتو

خود پروتکل نوستر نیازی به بلاک‌چین ندارد و ارتباطات آن بر پایه‌ی WebSocket، JSON و رمزنگاری نامتقارن انجام می‌شود؛ اما به دلیل انعطاف‌پذیری، می‌توان ادغام با لایه‌ی لایتنینگ بیت‌کوین یا سایر ارزهای دیجیتال را برای ارسال انعام یا پرداخت درون‌برنامه‌ای پیاده کرد.

هر تیم توسعه می‌تواند روش دلخواه خود برای جمع‌آوری انعام یا پرداخت‌ها را انتخاب کند؛ از بیت‌کوین و مونرو گرفته تا ارزهای فیات مانند ریال، بنابراین قابلیت سازگاری با هر زیرساخت اقتصادی وجود دارد.

شروع کار با نوستر

برای شروع کافی است یک کلاینت مناسب انتخاب کنید؛ اگر به دنبال تجربه‌ای ساده برای میکروبلاگینگ هستید Primal گزینه‌ی خوبی است و اگر امکانات بیشتر می‌خواهید Amethyst یا کلاینت‌های دیگر را امتحان کنید.

پس از نصب، کلاینت به صورت آفلاین کلید خصوصی و عمومی شما را تولید می‌کند و باید متن کلید خصوصی را در جایی امن ذخیره کنید. بیشتر کلاینت‌ها از پیش تعدادی رله‌ی پایدار را تعریف کرده‌اند و شما می‌توانید در تنظیمات رله‌ی دلخواه خود را هم اضافه یا حذف کنید.

در پایان کافی است کلیدتان را وارد کنید تا بلافاصله پست‌های دوستان‌تان را ببینید، آن‌ها را دنبال کنید و اولین پیام خود را ارسال کنید. مهاجرت بین کلاینت‌ها نیز به همین سادگی انجام می‌شود و هیچ نیازی به ساخت حساب جدید یا انتقال دستی داده‌ها نیست.

کلام آخر

نوستر با تأکید بر سادگی، آزادی عمل و شفافیت شکل گرفته و تفاوت اصلی‌اش با شبکه‌های متمرکز این است که هیچ نهاد واحدی داده‌ی شما را در اختیار ندارد.

هویت شما با کلید خصوصی‌تان تثبیت می‌شود، رله‌ها پیام‌ها را پخش می‌کنند و کلاینت‌ها امکان تعامل را فراهم می‌آورند. اگر به تجربه‌ای بدون پیچیدگی‌های احراز هویت متمرکز و با قابلیت درآمدزایی مستقیم علاقمند هستید، نوستر ارزش امتحان کردن دارد.

در مقالات بعدی جزئیات فنی بیشتری مانند استانداردهای API، جزئیات رله‌ها و روش‌های حفظ امنیت کلیدها را بررسی خواهیم کرد. امیدوارم این مقدمه به شما کمک کند کار با نوستر را آغاز کنید و در دنیای غیرمتمرکز گشت‌وگذار مفیدی داشته باشید.