تهدید هوش مصنوعی برای گوگل به واقعیت پیوست

 گوگل دیگر آن‌قدر غیرقابل جایگزینی نیست که به نظر می‌رسید. ادی کو، معاون ارشد سرویس‌های اپل، روز چهارشنبه در جریان مرحله تعیین مجازات دادگاه ضدانحصار وزارت دادگستری آمریکا شهادت داد که حجم جست‌وجوی گوگل در مرورگر سافاری طی دو ماه گذشته برای اولین بار در بیش از بیست سال کاهش یافته است.

این افشاگری باعث شد ارزش بازار شرکت مادر گوگل، آلفابت، بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار کاهش یابد و سهام آن بیش از هفت درصد سقوط کند. در همین حال، سهام اپل نیز بیش از یک درصد پایین آمد؛ چرا که پرداخت‌های سالانه بیش از ۲۰ میلیارد دلاری گوگل به اپل بابت تعیین پیش‌فرض جست‌وجو در سافاری در معرض تهدید قرار گرفته است.

کاهش جست‌وجو در سافاری

اپل از سال ۲۰۰۳ تاکنون گوگل را به‌عنوان موتور جست‌وجوی پیش‌فرض مرورگر سافاری برگزیده بود و این قرارداد برای هر دو شرکت درآمد قابل‌توجهی ایجاد می‌کرد. اکنون اما داده‌های داخلی اپل نشان می‌دهد در طول دو ماه اخیر، تعداد درخواست‌هایی که کاربران سافاری مستقیماً به گوگل ارسال کرده‌اند به سطح بی‌سابقه‌ای پایین آمده است.

براساس آمار منتشرشده، سهم گوگل در جست‌وجوی سافاری برای اولین بار از اواخر دهه ۲۰۰۰ تاکنون کاهش یافته و این موضوع در نهایت موجب واکنش منفی بازار سرمایه شد.

نقش هوش مصنوعی مولد

ادی کو افت ترافیک گوگل را عمدتاً به ظهور و رشد سریع خدمات هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT و Perplexity نسبت داد. او توضیح داد که کاربران بیش از گذشته برای پاسخ به پرسش‌های خود به چت‌بات‌های هوش مصنوعی مراجعه می‌کنند و بسیاری از جست‌وجوهای ساده را به این ابزارها سوق داده‌اند.

بر اساس گزارش رویترز، تعداد کاربران هفتگی ChatGPT در فوریه ۲۰۲۵ از مرز ۴۰۰ میلیون نفر گذشت و همین امر نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از تقاضای اولیه جست‌وجو اکنون به سامانه‌های هوش مصنوعی منتقل شده است.

واکنش گوگل و مواضع متضاد

گوگل به این اظهارات واکنش رسمی نشان نداد و تنها اعلام کرد مجموع جست‌وجوها در سیستم‌عامل‌های اپل هم‌چنان در حال رشد است. برخی کارشناسان باور دارند کاهش ترافیک از طریق سافاری ممکن است با افزایش ترافیک از طریق اپلیکیشن گوگل یا مرورگر کروم جبران شود، اما بازار سرمایه همچنان نسبت به چشم‌انداز درآمدی این شرکت دچار تردید شده است.

پرونده‌های ضدانحصار و ابهامات حقوقی

آلفابت طی نه ماه گذشته در دو پرونده ضدانحصار از سوی دادگاه‌های فدرال محکوم شده است. نخستین حکم در سپتامبر ۲۰۲۳ صادر شد و به جداکردن بخش‌هایی از داده‌های جست‌وجو و مرورگر کروم مربوط بود. پرونده دوم که هم‌اکنون در مرحله تعیین مجازات قرار دارد، خواستار محدودیت‌های بیشتری بر قراردادهای پیش‌فرض موتور جست‌وجوی گوگل است. تلاش‌های ادی کو برای نشان‌دادن کاهش انحصار این شرکت در برابر، تاکنون نتوانسته مانع اعمال فشار قانونی بیشتر شود.

ساختار بازار جست‌وجو

آخرین گزارش Statcounter در ماه گذشته حاکی از آن است که سهم گوگل از بازار جهانی موتورهای جست‌وجو به ۸۹.۶۶ درصد کاهش یافته و این شرکت برای نخستین بار در بیش از یک دهه، زیر مرز ۹۰ درصد قرار گرفته است.

جایگاه دوم با سهم ۳.۸۸ درصد به بینگ مایکروسافت و جایگاه سوم با ۲.۵۳ درصد به یاندکس اختصاص دارد. پایین‌تر بودن سهم گوگل از ۹۰ درصد برای مدت بیش از شش ماه نیز از سال ۲۰۱۵ بی‌سابقه بوده است.

معیارهای مالی و ارزش‌گذاری

هم‌زمان با کاهش سهم بازار، ارزش‌گذاری آلفابت نیز دچار تغییر شده است. این شرکت اکنون برای اولین بار در دوازده سال گذشته، زیر نسبت قیمت به سود پیش‌بینی‌شده ۱۶ مرتبه معامله می‌شود. قیمت کنونی هر سهم آلفابت ۱۵۲.۷۵ دلار است و نسبت P/E آن حدود ۱۶.۹ مرتبه گزارش شده که نشان‌دهنده تخفیف قابل‌توجه نسبت به شاخص S&P 500 است.

تجربه‌های پیشین و تاریخچه رقابت

در گذشته شرکت‌هایی مانند یاهو و بینگ تلاش کردند سهم قابل‌توجهی از بازار جست‌وجو به‌دست آورند، اما هر یک نهایتاً زیر ده درصد باقی ماندند. مایکروسافت نیز با اینکه یکی از رقبای قدرتمند بود، نتوانست سلطه گوگل را به‌چالش جدی بکشد. اکنون اما ابزارهای هوش مصنوعی با ارائه پاسخ مستقیم و تعاملی، بخش زیادی از نیاز کاربران به جست‌وجوهای ساده را از مکانیسم سنتی گوگل دور کرده‌اند.

چالش‌های پیش روی گوگل

علاوه بر فشارهای قانونی مستمر، گوگل با رقابت فناورانه و کاهش وفاداری کاربران نیز مواجه است. طرح ادغام هوش مصنوعی در تجربه جست‌وجو می‌تواند مانع افت بیشتر سهم بازار شود، اما محدودیت‌های حقوقی در استفاده از پیش‌فرض‌های مرورگرها ممکن است این راهکار را نیز کم‌اثر کند. آلفابت باید ضمن دفاع در برابر احکام ضدانحصار، استراتژی‌های نوآورانه‌ای در حوزه هوش مصنوعی و توزیع سرویس‌ها ارائه دهد.

اپل در حال بررسی افزودن موتورهای جست‌وجوی مبتنی بر هوش مصنوعی به فهرست گزینه‌های سافاری است، هرچند هنوز امکان تعیین پیش‌فرض آن‌ها فراهم نیست. از سوی دیگر گزارش مالی آلفابت در سه‌ماهه اول ۲۰۲۵ حاکی از رشد درآمدهای تبلیغات و رایانش ابری است، اما فشار هزینه‌ای و رقابت فزاینده، تردیدهایی را در مورد پایداری این رشد ایجاد کرده است.

کلام آخر

کاهش ترافیک گوگل در سافاری و افت زیر ۹۰ درصدی سهم بازار جست‌وجو نشان می‌دهد که دوران تسلط بدون رقابت در آستانه پایان قرار دارد. ترکیب تهدیدات قانونی و فناورانه، ضرورت واکنش سریع و جامع آلفابت را بیش از پیش آشکار کرده است. آینده جست‌وجوی اینترنتی اکنون در تقاطع رقابت موتورهای سنتی و سرویس‌های هوش مصنوعی رقم خواهد خورد.