آیا Perplexity واقعا ۱۴ میلیارد دلار می‌ارزد؟

در حالی که بازار استارتاپ‌های هوش مصنوعی روزبه‌روز داغ‌تر می‌شود، خبر رسیدن Perplexity AI به پیش‌تأمین سرمایه‌ای ۵۰۰ میلیون دلاری با ارزش‌گذاری ۱۴ میلیارد دلار، بسیاری از فعالان صنعت را شگفت‌زده کرد. آن‌هم برای شرکتی که حتی سه سال کامل از تأسیسش نمی‌گذرد. اما آیا این ارزش‌گذاری نجومی تنها بازتاب «تب و تاب» سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی است یا نشانه تکیه بر ریشه‌های واقعی رشد و درآمد؟ برای پاسخ به این پرسش، نگاهی دقیق خواهیم داشت به عملکرد Perplexity، مقایسه آن با بازیگران بزرگ و سنجش احتمال موفقیت بلندمدت این پروژه.

Perplexity AI؛ از ۵۲۰ میلیون تا ۱۴ میلیارد در ۱۸ ماه

Perplexity AI خود را «موتور پاسخ» معرفی کرد؛ ابزاری که به جای نمایش فهرستی از لینک‌ها، پاسخ‌های مستقیم به سؤال کاربر می‌دهد و در عین حال منابع و مآخذ را نیز ذکر می‌کند. این ایده در کمتر از دو سال، از ارزش تقریبی ۵۲۰ میلیون دلار در ابتدای ۲۰۲۴ تا ۹ میلیارد دلار در دسامبر همان سال جهش کرد و اکنون در اواسط ۲۰۲۵ پای ۱۴ میلیارد دلار به‌میان آمده است.

ویژگی‌ مهم دیگر Perplexity، پذیرش سریع در میان کاربران است. این شرکت به‌طور رسمی بیش از ۱۰۰ میلیون دلار درآمد سالانه (ARR) گزارش می‌دهد و ماهانه بیش از ۴۰۰ میلیون پرس‌وجوی جست‌وجو را مدیریت می‌کند که حدود ۶.۲ درصد از سهم بازار نوظهور «جست‌وجوی مبتنی بر هوش مصنوعی» را به آن اختصاص داده است. علاوه بر این، در فهرست سرمایه‌گذاران دور جدید، نام‌هایی چون Accel، صندوق سرمایه‌گذاری Nvidia، Jeff Bezos’s Expedition، IVP، NEA، SoftBank Vision Fund، Databricks Ventures و Bessemer دیده می‌شود؛ مجموعه‌ای آشنا برای هر اهل فناوری که نشان می‌دهد پشت Perplexity باور قدرتمندی وجود دارد.

مدل «موتور پاسخ»: ترکیبی از LLM و نمایه‌سازی وب

نقطه تمایز Perplexity در شیوه ارائه پاسخ‌های آن است. برخلاف جست‌وجوی سنتی که صرفاً فهرستی از لینک‌ها را نمایش می‌دهد، Perplexity ابتدا به یک مدل زبان بزرگ (LLM) رجوع می‌کند، پرسش را تحلیل و پاسخ مختصر اما مرتبط با سؤال تولید می‌کند و سپس فهرستی از منابع معتمد را ارائه می‌دهد. در پس‌زمینه نیز یک نمایه‌سازی زنده وب قرار دارد که اطلاعات تازه را دریافت و به مدل اضافه می‌کند تا پاسخ‌ها تا حد ممکن به‌روز باشند.

کاربرانی که پیشگام این رویکرد شده‌اند، از امکان سؤال به زبان کاملاً طبیعی و دریافت پاسخ دقیق روی داده‌های روز دنیا استقبال کرده‌اند.

نبردی دشوار با امپراتوری گوگل

گفتن نیمی از داستان کافی نیست؛ برای درک چالش Perplexity باید نگاهی به سلطه تقریباً ۹۰ درصدی Google Search انداخت.

حتی افت ناچیز سهم این غول در اواخر ۲۰۲۴ به زیر ۹۰ درصد، سیگنالی قوی از بروز تغییر در بازار تلقی شد. اما گوگل خود رقیب دیرین Perplexity بوده و در سال‌های ۲۰۲۳–۲۰۲۴ قابلیت «AI Overviews» را آغاز کرده تا پاسخ‌های خلاصه‌شده را در بالای صفحه نتایج به کاربران ارائه دهد. این بخش آزمایشی تا کنون میلیاردها بار استفاده شده و در آینده نزدیک با مدل‌های Gemini ترکیب خواهد شد تا سطحی بالاتر از استدلال و تحلیل را در خدمت کاربران قرار دهد.

بنابراین Perplexity نه در برابر یک رقیب «ایستا»، بلکه مقابل حرکتی مستمر از سوی شرکتی با منابع تقریباً نامحدود می‌ایستد. سرمایه‌های تبلیغاتی گوگل، قراردادهای کلان برای حضور در مرورگرها و گوشی‌های موبایل و پایگاه کاربری میلیاردی، همه دست به دست هم می‌دهند تا خروج کاربران سخت‌ترین مأموریت ممکن باشد.

تجربه ناکام نیوا و عبرتی برای Perplexity

در همین زمینه می‌توان به سرنوشت Neeva اشاره کرد؛ استارتاپی که توسط چند تن از مهندسان پیشین گوگل تأسیس شد و با تمرکز بر حفظ حریم خصوصی و کیفیت نتایج، محصولی جذاب عرضه کرد. با این‌حال در ۲۰۲۳ مجبور به تعطیل کردن جست‌وجوی مصرفی شد، زیرا عادت کاربران به گوگل و ناآگاهی عمومی از رقبای جدید باعث شد نیوا نتواند سهم قابل‌توجهی از بازار را تصاحب کند.

Perplexity برای دور زدن این مشکل به ادغام در پلتفرم‌های دیگر چشم دارد. شایعات می‌گویند اپل در حال بررسی استفاده از تکنولوژی آنها در Safari است که می‌تواند دسترسی میلیونی کاربران iOS را به این سرویس تضمین کند. اما تا زمان اجرایی شدن چنین مشارکتی، Perplexity همچنان باید خود را به گروه کوچکی از کاربران آشنا با فناوری محدود کند.

چالش دوم: رقابت با ChatGPT

علاوه بر رقابت با گوگل، کاربران با دریایی از دستیارهای مبتنی بر هوش مصنوعی نیز روبرو هستند. مهم‌ترین آنها ChatGPT است که پاییز ۲۰۲۲ عرضه شد و ظرف دو ماه به صد میلیون کاربر ماهانه رسید. بسیاری از کاربران ChatGPT را همیار همه‌کاره خود می‌دانند که علاوه بر پاسخ‌دهی، می‌تواند کد بنویسد، ایمیل بنویسد یا ایده‌پردازی کند.

از سوی دیگر، OpenAI قابلیت وب‌گردی و مرور نتایج زنده را هم به ChatGPT افزوده تا برچسب «پاسخ با منبع» را نیز یدک بکشد. در نتیجه بسیاری از نیازهای کاربران در قالب یک ابزار یکپارچه پاسخ داده می‌شود و دیگر ضرورتی برای جست‌وجوی جداگانه در Perplexity حس نمی‌شود. چنانچه کاربران ترجیح دهند در همان محیط ChatGPT بمانند، چشم‌انداز رشد Perplexity محدود خواهد ماند.

اهمیت مدل کسب‌وکار و درآمدزایی

گزارش ۱۰۰ میلیون دلار ARR برای سال ۲۰۲۴ اگرچه برای استارتاپی نوپا چشمگیر است، اما در برابر قیمت ۱۴ میلیاردی رقم چندان بزرگی نیست؛ این معادل یک ضریب قیمت بر درآمد (P/S) حدود ۱۴۰ برابر می‌شود که در دنیای فناوری نادر است. هزینه‌های محاسبات ابری برای پاسخ‌گویی به ۴۰۰ میلیون پرسش ماهانه نیز بالاست و تا وقتی مقیاس بزرگ‌تر ایجاد نشود، حاشیه سود اندکی متصور است.

از سوی دیگر، Perplexity تاکنون عمدتاً از کاربران سازمانی و نسخه تجاری درآمد کسب کرده و علاوه بر آن، مدل‌های اشتراکی مانند ChatGPT Plus را برای کاربران فردی در نظر گرفته است. اگر بخواهد به مدل تبلیغاتی گوگل نزدیک شود، باید تجربه بدون تبلیغ خود را قربانی کند و همان‌قدر که تبلیغات می‌تواند درآمدزا باشد، آزاردهنده بودنِ بنرها ممکن است کاربران وفادارش را فراری دهد.

  کلام آخر

رقابت در «جست‌وجوی مبتنی بر هوش مصنوعی» هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد. Perplexity AI با جذب سرمایه ۵۰۰ میلیون دلاری و ارزش‌گذاری نجومی ۱۴ میلیارد دلار، نشانه‌هایی از یک نوآوری جدی را بروز داده است؛ اما مسیر دشواری در برابر دارد: از یک سو نبرد با گوگل و غول‌های فناوری، از سوی دیگر جنگ بر سر حضور در گسترده‌ترین نحو ممکن در گوشی‌ها و مرورگرها. در کنارش، ابزارهایی مانند ChatGPT با مجموعه قابلیت‌های متنوع‌تر، احتمالاً بیشتر نظر کاربران عادی را جلب خواهند کرد.

اگر Perplexity بتواند با حفظ کیفیت پاسخ‌ها، سرعت نوآوری و کسب مشارکت‌ کلیدی (مثل اپل) به یکپارچگی خود ادامه دهد، شاید ارزش‌گذاری ۱۴ میلیارد دلاری آن در بلندمدت توجیه‌پذیر باشد. اما اگر صرفاً در یک جای خالی بازار زودگذر قرار گرفته باشد، دیر یا زود هیجان سرمایه‌گذاران فروکش خواهد کرد و ارزش آن به سمت عددی منطقی‌تر بازخواهد گشت. در نهایت، واقعیت بازار و رفتار کاربران تعیین می‌کند آیا Perplexity AI می‌تواند با قدرت عرض اندام کند یا تنها یک رؤیای پرشکوه است که در برابر واقعیت ‌های سخت فناورانه و اقتصادی دوام نخواهد آورد.